جزوه بسکتبال
اداره كل آموزش وپرورش استان اصفهان
معاونت پرورشي وتربيت بدني
جزوه آموزشي بسكتبال
اداره تربيت بدني مدارس استان اصفهان
با همكاري انجمن بسكتبال استان
90- سال تحصيلي : 91
----------------------------------------------------
نحوه ارائه مهارتهاي بسكتبال :
تعادل : براي داشتن بدني متعادل , توجه به نكات زير ضروري است :
-1 بهتر است پاها حدوداٌ به اندازه عرض شانه از يكديگر فاصله داشته باشند . پاها مي توانند براساس شرايط بازي
به صورت موازي يا يكي جلوتر از ديگري قرار گيرند .
-2 با خم كردن جزيي زانوها , مركز ثقل بدن به زمين نزديك مي شود تا براي عكس العلمهاي ناگهاني آمادگي لازم
وجود داشته باشد . بايد توجه داشت كه دراين حالت ، پشت صاف باشد .
-3 دستها از ناحيه آرنج خميده هستند و درحالت عادي كنار بدن قرار دارند . انگشتان باز و براي دفاع يا دريافت
توپ كاملاٌ آماده هستند .
-4 سردرامتداد بدن قرارداد به طوري كه مركز ثقل بدن به جلو يا عقب متمايل نشود . اين امر نه تنها به حفظ حالت
تعادلي بدن كمك مي كند بلكه موجب ديد بهتر بازيكن مي شود.
نكات كليدي درهنگام اجراي مهارت تعادل :
110 درجه خم شوند. - -1 براي به كارگيري حداكثر كارايي در عضلات پا , زانوها با يد حدود 120
-2 درحالت تعادلي ، به صاف بودن پشت براي ديد كامل زمين و حفظ تعادل توجه ويژه شود.
-3 موقعيت دستها نسبت به يكديگر درحالت تهاجمي و تدافعي ، متفاوت است .
-4 براي بالا نگه داشتن سر ، تاكيد شود چانه تاحدي بالا قرارگيرد.
-5
اشتباهاتي كه در مهارت تعادل متداول است :
-1 خم نكردن زانوها يا خم كردن بيش از حد آنها .
-2 باز كردن دستها به طرفين با آرنجهاي صاف ( درحالت تدافعي ) يا نزديك كردن بيش از حد آنها به يكديگر
( كمتر از قطر توپ درحالت تهاجمي ) يا آويختن آنها به پايين
٤
-3 خم كردن پشت و سر به جلو ، به جاي خم كردن زانوها
-4 انتقال بيش از حد مركز ثقل به جلو يا عقب .
تمرين فردي مهارت تعادل :
-1 دانش آموزان در طول زمين راه بروند وبا صداي سوت معلم ، حالت تعادلي را نشان دهند.
-2 دانش آموزان تمرين فوق را درحالت دويدن نشان دهند.
-3 دانش آموزان درحالت دويدن با صداي سوت ، ابتدا جهش كرده سپس در فرود ، حالت تعادلي را نشان دهند.
تمرين تركيبي (حركات پايه تعادل)
دانش آموزان در صف هاي منظم در طول زمين ، ابتدا در حالت راه رفتن و سپس در حالت دويدن ، پس از توقف جفت پا ،
حالت تعادلي را نشان مي دهند.
دانش آموزان در طول زمين مي دوند. با صداي سوت معلم ، با جفت پا توقف كرده حالت تعادلي را نشان مي دهند.
٥
سپس روي سينه پا يك چرخش مي كنند و به حالت اوليه باز مي گردند ودوباره به دويدن ادامه مي دهند .
تمرين تعادل در دويدن وپرش:
دانش آموزان در طول زمين مي دوند ، با صداي سوت معلم با جفت پا توقف كرده ، حالت تعادلي را نشان مي دهند. سپس
( به سمت بالا پرش كرده ،روي دو پا به حالت تعادلي فرود مي آيند و دوباره به دويدن ادامه مي دهند .( شكل دوم ص 2
٦
آشنايي با توپ : هدف از تمرينات آشنايي با توپ اين است كه بازيكنان بتوانند به راحتي با توپ بازي كنند . معلمان بايد
تمرينات كار با توپ را به خوبي نظارت كنند تادانش آموزان بطور صحيح اين تكنيك را انجام دهند.
براي دستيابي به اين مهارت دانستن نكات زير ضروري است :
-1 دانش آموز دو قطر توپ را با انگشتان گسترده طوري بگيرد كه امتداد دو انگشت شست باهم زاويه اي حدود 90
ايجاد كند و تمام دست به جز گودي كف آن ، با توپ در تماس باشد . انگشتان روبه جلو هستند.
-2 آرنجها خميده و راحت در نزديكي بدن قرا رگيرند.
-3 توپ ، دراكثر حالات در ناحيه سينه و شكم حفظ و با حركت قوي مچ و انگشتان كنترل شود.
تمرين تركيبي ( تعادل -كار با توپ) : در اين تمرين دانش آموزان حركات زير را در طول زمين انجام مي دهند .
شرح تمرين يك : پرتاب توپ به سمت بالا ، پرش و دريافت با دو دست ، فرود در حالت با آرنج هاي باز براي تقويت
ريباند .
٧
شرح تمرين 2: حركت با دريبل ، توقف جفت پا و در يافت سريع با آرنج هاي باز ، در تبديل حالت در يافت توپ به حالت
شوت .
شرح تمرين 3 : حركت با دريبل ، توقف جفت پا و در يافت سريع با آرنج هاي باز ، چرخش بر روي سينه يك پا براي
تقويت چرخش با توپ .
دريبل :
رد و بدل شدن توپ بين دست و زمين را ( دريبل) گويند . اين مهارت تنها وسيله حركت بازيكن با توپ در زمين
است . باتوجه به شرايط مهاجم و مدافع دريبل كردن انواع مختلف داردكه هريك داراي خصوصيات ويژه و كاربردهاي
گوناگون است .
دريبل كنترلي :
اين نوع دريبل درهنگام مقابله با مدافع مستقيم ، نفوذ به سمت حلقه ، تغيير مسيرها ، چرخشها و نيز درهنگام حفظ توپ
استفاده مي شود .
٨
شرح مهارت :
-1 دستها : دراين نوع دريبل دست با انگشتان باز ، كاملاٌ بالاي توپ قرار مي گيرد . دست ديگر به عنوان حمايت
كننده با آرنج خميده درمقابل بدن قرار دارد. تغييرات زاويه اي ساعد و بازو ، بسياركم وسرعت حركت مچ زياد
.تسا
-2 پاها : در هنگام مقابله با مدافع ، زانوها كمي خم و مركز ثقل ، به زمين نزديك مي شود .
-3 توپ : محل برخورد توپ با زمين ، كنار و نزديك بدن است و ارتفاع توپ درحدود زانوها است .
دريبل قدرتي :
ازاين نوع دريبل براي انتقال توپ از زمين دفاعي به زمين حمله در شرايطي كه دريبل كننده داراي يك مدافع
مستقيم باشد استفاده مي شود . هدف مهاجم نفوذ نيست و هدف مدافع هم صرفاٌ ايجاد سد , مزاحمت , تاخير درانتقال
توپ به سمت ساير مهاجمان و هدايت كردن دريبل كننده به سمت ضعيف حمله مي باشد.
٩
شرح مهارت :
-1 دستها : عملكرد دستها دراين دريبل مانند دريبل كنترلي است ، با اين تفاوت كه دراين دريبل ، بدن مهاجم ك املاٌ
رو به روي مدافع نيست و دست حايل مهاجم ، مقابل سينه مدافع قرار دارد.
-2 پاها : معمولاٌ حركت پاها به صورت پاي دفاع ( پاي بوكسي ) است و مهاجم بيشتر به پيشروي با حفظ توپ نظر
دارد تا سرعت حركت . زانوها كمي خميده هستند.
-3 توپ : باتوجه به شيوه حركت مهاجم ، محل برخورد توپ با زمين درفاصله بين دو پاست ، ارتفاع توپ تا حد
كمراست .
دريبل سرعتي :
ازاين دريبل ، درضد حمله ها و درفرارهايي كه مدافع در پشت سرمهاجم قرار دارد استفاده مي شود.
١٠
شرح مهارت :
-1 دستها : دراين نوع دريبل ، دست با انگشتان باز ، با پشت و بالاي توپ تماس دارد تغييرات زاويه اي ساعد و
بازو در اين نوع دريبل ، بيشتر از دريبل كنترلي است .
-2 پاها : اصول دويدن صحيح درهنگام دريبل كردن رعايت مي شود.
-3 توپ : توپ د رجلو و كنار بدن دريبل مي شود ، درواقع مهاجم به دنبال توپ مي دود . فاصله توپ با مهاجم بايد
متناسب با سرعت وي باشد . ارتفاع توپ حدود كمر و سينه است .
نكات كليدي درهنگام اجراي مهارت دريبل :
-1 هميشه سربالا باشد و از خم كردن كمر پرهيز شود.
-2 انگشتان كاملاٌ باز باشند و بدون انقباض ، توپ را دريبل كنيد.
-3 درهرسه نوع دريبل ، توپ بادستي دريبل شود كه از دسترس مدافع دور باشد.
-4 بازيكن با هر دو دست ، قادر به انجام دريبل كردن باشد.
-5 براي حمايت از توپ ، هميشه از دست حمايت كننده استفاده شود.
١١
پاس و دريافت :
پاس دادن يعني رد كردن توپ به بازيكن هم تيمي خود براساس شرايط مختلف بازيكن مهاجم ، بازيكن مدافع و
تاكتيك تيمي انواع مختلفي از پاس ، مورد استفاده قرار مي گيرد .
پاس دو دست سينه به سينه :
درشرايطي كه مدافع بين دو مهاجم وجود نداشته و نياز به پاسكاري سريع باشد از اين پاس استفاده مي شود .
براي استفاده از اين پاس نبايد فاصله دو مهاجم زياد باشد و توپ كاملاٌ بدون قوس ، فاصله بين سينه پاس دهنده و پاس
گيرنده را طي كند .
شرح مهارت :
-1 دستها و پاها قبل از پاس دادن : توپ به صورتي كه درمهارت كار با توپ توضيح داده شد ، دردستها نگه داشته
شده و بدن درحالت تعادلي و آماده پاس دادن است.
-2 دستها و پاها پس از پاس دادن : توپ با باز شدن مفصل آرنج و حركت قوي مچ و انگشتان به سمت سينه پاس
گيرنده فرستاده مي شود. جهت انگشتان درتمام لحظات ارسال پاس رو به هدف است . مچ به سمت خارج
طوري چرخش پيدا مي كند كه جهت انگشتان شست درخاتمه ارسال پاس به سمت زمين باشد . براي افزايش
١٢
قدرت پرتاب مي توان همزمان با ارسال توپ يك پا را به جلو حركت داد. بهتر است زانوها براي حفظ تعادل
درهنگام پاس , كمي خميده و بدن درحالت تعادلي باشد.
پاس دو دست زميني :
اين پاس به جز در دو مورد ، مانند پاس دو دست سينه به سينه اجرا مي شود . نقطه شروع پاس به جاي سينه
درپاس دو دست سينه به سينه ، سينه و شكم پاس دهنده مي باشد و نقطه ارسال پاس به جاي سينه و شكم پاس گيرنده
1 متر مقابل پاي مدافع مي باشد. / درپاس دو دست سينه به سينه , حدود يك متر تا 5
دريافت كردن :
ازاين مهارت ، براي دريافت انواع پاس ، توپ گيري از سبد , كنترل توپ پس از قطع دريبل و تبديل آن به ساير مهارتها
استفاده مي شود .
شرح مهارت :
-1 حالت آمادگي قبل ازدريافت : دستها به صورت كشيده به اندازه قطر توپ باز هستند ، و با انگشتان باز و راحت ،
روبه توپ ، آماده دريافت مي باشند.
-2 حالت دريافت توپ : به محض نزديك شدن با يك جهش كوتاه به استقبال توپ رفته ، همزمان با دريافت توپ
فرود جفت پا انجام مي شود . دراين حالت خم كردن زانوها و پايين آوردن مركز براي حفظ تعادل ضروري است .
اگر براساس شرايط بازي يا سرعت مهاجم نتوانيم جفت پا توقف كنيم مي توان از توقف تك پا استفاده كرد .
١٣
دانش آموز درحالت توقف تك پا بايد توجه داشته باشد كه فقط مي تواند پاي دوم را جابه جا كند. درغيراينصورت
، مرتكب تخلف را نينگ مي شود.
-3 حالت دست در دريافت : به محض تماس دست با توپ با خم كردن آرنج ها ، توپ در سين ه و شكم حمايت
مي شود ، و براي كاهش ضربه ناشي از پرتاب درحالت سكون ، مي توان بلافاصله يك پا را به سمت عقب برد .
دراين حالت ، هر دو زانو كمي خميده و وزن بدن برروي سينه پاي ثابت منتقل مي شود.
١٤
پاس يك دست سينه و زميني :
ازاين پاسها مي توان در پاس كاريهاي سريع كه وجود مدافعان امكان استفاده از پاسهاي دو دست سينه يا زميني را سلب
مي كند استفاده كرد. امكان استفاده از حركات گول زننده حمايت قوي مهاجم از توپ سرعت و افزايش برد توپ استفاده
از اين پاس را ضرورت مي بخشد .
شروع پاس:
-1 دستها و پاها قبل از پاس دادن :
پاس دهنده پايي را كه سمت مدافع است ، حدود ا يك گام جلوتر و نزديك مدافع قرار مي دهد . بدين شكل از نزديك
شدن مدافع به توپ جلوگيري مي كند . سپس توپ را با كنترل كامل هر دودست به يك سمت هدايت مي كند تادر آخرين
لحظه توپ را با يك دست پاس مي دهد. در اين زمان زانوهاي پاس دهنده در حالت پاس سينه كمي خميده و در حالت
پاس يك دست زميني خميدگي بيشتري دارند .
-2 دستها و پاها پس از پاس دادن :
دست پاس دهنده با آرنج باز ، به دنبال توپ كشيده مي شود و مچ دست بر خلاف پاس دو دستي، به سمت داخل خم
مي گردد . دست حايل به صورت حمايت كننده در مقابل سينه پاس دهنده به صورت كمي خميده باقي مي ماند .
محل ارسال پاس يك دست سينه حدود ا سينه فرد پاس گيرنده و در صورت مدافع ، در كنار پاس گيرنده به سمت آرنج
دست نشانه پاس گيرنده است .
در پاس يك دست دست زميني ، حدود يك متري جلوي پاي پاس گيرنده و متمايل به سمتي است كه مدافع قرار ندارند .
١٥
پاس دو دست بالاي سر:
اين پاس معمولا براي فواصل نزديك و در مقابل مدافعان كوتاه قد استفاده مي شود . معمولا سانترها از اين نوع پاس
استفاده مي كنند . توپ را با دو دست در بالاي پيشاني گرفته به طوري كه آرنج ها نه زياد به هم چسبيده و نه چندان از هم
فاصله داشته باشند .با كشيده شدن آرنج ها به سمت جلو و بالا و خم شدن مچ ها به سمت جلو وپايين توپ كاملا مستقيم
و بدون هيچ گونه قوسي به هدف فرستاده مي شود .
در هنگام رها كردن توپ وزن بدن روي سينه دو پا كه حدودا" به اندازه عرض نشانه از يكديگر فاصله دارند ، يا سينه پاي
جلويي منتقل مي شود .
١٦
پاس هوك:
اين پاس بيشتر مورد استفاده سانترهاست و در انتهاي ضد حمله به كار برده مي شود . در شرايطي كه پاس گيرنده هم
عرض پاس دهنده قرار دارد .
پس از كنترل توپ در ناحيه سينه و شكم با يك حركت دوراني توپ به يك سمت حمل مي گردد . بطوري كه دست پرتاب
در انتهاي حركت دوران به تنهايي به سمت بالا و به صورت كشيده در بالاي سر قرار مي گيرد . تا حدي كه بازو تقريبا كنار
گوش برسد و دست غير پرتاب در حركت دوران توپ به يك سمت به صورت خميده از آرنج در مقابل سينه قرار مي گيرد .
اين دست به حفظ تعادل بدن كمك مي كند . همزمان با حركت دست زانوي پاي موافق دست پرتاب به سمت جلو و بالا
جمع مي شود . در انتهاي حركت پاس دست پرتاب با حركت قوي مچ و انگشتان و به كمك حركت دست ، از ناحيه كتف
توپ را به سمت سينه فرد پاس گيرنده ارسال كند و دست ها به دنبال توپ طوري كشيده مي شود كه انگشتان هدف را
نشان مي دهند و سر ما كام لا به طرف هدف مي چرخد پس از ارسال توپ پاي جمع شده را سريعاً صاف كرده فرود روي
هر دو پا انجام مي شود .
پاس بيس بالي:
از اين پاس براي فواصل دور و درضد حمله ها استفاده مي شود .
-1 عملكرد دستها و پاها قبل از پرتاب :
١٧
دراين پاس توپ پس از دريافت با دودست كنترل و به سمت شانه دست پرتاب كننده برده مي شود . از اين نقطه توپ به
وسيله دست پرتاب كننده به تنهايي به سمت عقب برده شده به طوري كه بين ساعد و بازو ، زاويه اي حدود 90 درجه
ايجاد شود . سپس آرنج كمي باز مي شود و به دنبال آن بدون هيچگونه مكثي به سمت هدف پرتاب مي گردد.دست ديگر
براي حفظ تعادل و نيز حمايت توپ به حالت خميده از آرنج در جلو سينه باقي مي ماند . همزمان باحركت دست پرتاب
كننده به سمت عقب پاي موافق دست پرتاب به عقب برده مي شود تا ضمن تعادل بدن ، در لحظه پرتاب با حركت به
سمت جلو به نيروي بيشتر در پرتاب توپ كمك كند.
-2 عملكرد دستها و پاها در اجراي پاس:
با استفاده از حركت كمر ( چرخش جزيي بالا تنه) و حركت دست پرتاب كننده به سمت جلو ، توپ با قوس مناسبي به
سمت هدف پرتاب مي شود . دست پرتاب كننده با آرنج كشيده و مچ خميده در جهت حركت توپ باقي مي ماند . انگشتان
به سمت پايين خواهند بود . همزمان با حركت دست پرتاب كننده به سمت جلو پاي موافق دست پرتاب نيز به جلو آورده
مي شود .
١٨
شوت ثابت دو دست :
-1 دستها و پاها قبل از پرتاب : توپ در ناحيه سينه و شكم قرار دارد و دستها با انگشتان باز با دو قطر توپ در
تماس هستند . جهت انگشتان به سمت جلو است و توپ با دوران آرنج ها به سمت نقطه پرتاب منتقل مي شود .
پاها مي توانند موازي با يكديگر قرار گيرند .
-2 دستها و پاها در هنگام پرتاب : توپ همراه با قوس قابل ملاحظه اي با باز شدن مفصل آرنج هاي دو دست به
سمت حلقه پرتاب مي شود و مچ پا به صورت كشيده و به موازات يكديگر در مسير پرتاب توپ باقي مي ماند
بطوري كه با چرخش مچ ها ، كف دستها به طرف بيرون قرار مي گيرد و براي افزايش قدرت يكي از پاها به دنبال
حركت پرتاب توپ به سمت جلو حركت مي كند .
١٩
شوت ثابت يك دست :
از اين شوت براي پرتابهاي دور ، پرتابهاي آزاد و در اجراي مهارت شوت سه گام و شوت جفت استفاده مي شود . نكاتي
كه در هنگام شوت بايد به آنها توجه شود .
-1 توپ روي تمام سطح كف دست ( بند انگشتان و نرمه كف دست) قرار مي گيرد و با گودي كف دست تماس
.درادن
-2 بازو به موازات زمين، ساعد با بازو زاويه 90 درجه و ساعد با مچ زاويه 90 درجه مي سازد.
-3 جهت آرنج كاملا در راستاي حلقه است .
-4 دست غير پرتاب ( دست حايل) به عنوان كمك كننده در حفظ توپ كنار توپ قرار دارد .
-5 محل قرار گيري توپ در جلو و بالاي پيشاني است .
-6 پاها به حالت تعادلي (به صورت موازي با هم يا پاي دست پرتاب ، جلوتر و پاي ديگر كمي عقب تر )است .
-7 پرتاب توپ با باز شدن مفصل آرنج به سمت جلو و بالا حركت قوي مچ و انگشتان بهمراه كشيده شدن دست
صورت مي گيرد كه در خاتمه مچ به سمت جلو و پايين خم مي گردد .
٢٠
شوت جفت :
رايج ترين و جديدترين شوت در بسكتبال است . اين شوت با تكنيك شوت يك دست همراه با يك پرش عمودي انجام
مي گيرد . مواردي كه درهنگام اجراي شوت ضعيف بايد به آن توجه كرد عبارتند از:
-1 در هنگام شوت از پرشي قوي و مناسب و راحت استفاده مي شود .
-2 بدن درلحظه شوت در هوا به جلو خم شود .
-3 حركت بازشدن آرنج به سمت حلقه به قدرت وكنترل شوت كمك مي كند.
-4 مكث كردن براي شوت جفت بسيار مهم است .
-5 دانش آموز با استفاده از مهارت شوت يكدست در لحظه اوج پرش همراه با مكثي كوتاه اقدام به شوت نمايد .
-6 پس از رها شدن توپ ،دانش آموز با حالت تعادلي و روي سينه دو پا در همان نقطه كه جهش كرده فرود آيد .
شوت سه گام :
از اين شوت براي نفوذ به حلقه ها در حركات دو نفري (پاس برو) و انتهاي ضد حمله ها استفاده مي شود .
شرح مهارت شوت سه گام :
مهاجم همزمان با قطع دريبل يا دريافت پاس ، با پاي موافق دست شوت اقدام به برداشتن يك گام بلند به سمت حلقه
كرده ، همزمان با آن توپ را با دو دست درناحيه سينه و شكم حفظ و كنترل مي كند.
پس از فرود روي پاي گام اول ، گام دوم را با پاي بعدي به صورت گامي كوتاه تر بر مي دارد و آماده اجراي پرش به سمت
حلقه مي شود ، سپس با وارد كردن فشاري نسبت ا قوي به زمين ، روي پاي گام دوم پاي ديگر را با زانوي خميده در ناحيه
شكم جمع مي كند. همزمان با اين عمل ، توپ از ناحيه سينه و شكم به سمت جلو وبالاي سر برده مي شود تا براي اجراي
مهارت شوت يك دست آماده گردد.
در نقطه اوج پرش ، با كشيده شدن دست پرتاب در آخرين نقطه ممكن دربالاي سر توپ به سمت حلقه شوت مي شود .
در حالي كه دست حايل با آرنج خميده در مقابل صورت باقي مي ماند تا مدافع قادر نباشد به توپ نزديك شود . پس از
پرتاب توپ به سمت حلقه بلافاصله پاي خميده از زانو ، صاف مي شود و فرود بر روي دو پا انجام مي گيرد .
